تبلیغات
سایت تخصصی علوم دامی ایران
  • تازه ترین مطالب:
آخرین مطالب
تغذیه کپور ماهیان (تغذیه دستی)

تغذیه در پرورش ماهیان گرم آبی (کپور ماهیان)


تغذیه :

منظور از تغذیه غذایی است كه خارج از آب برای مصرف ماهی تهیه و در آب در اختیارش قرار گیرد.

ضریب غذایی:

مقدارغذای دستی داده شده تقسیم بر مقدار افزایش بیومتری گرفته شده از ماهی مورد نظررا ضریب غذایی مطلق گویند یعنی اگر در استخر غذا دیگری نباشد و ما 500 كیلو غذای دستی داده ایم و 100 كیلو ماهی برداشت كرده باشیم ضریب غذایی این غذا 5 می باشد.


ضریب غذایی استخر :

در استخرهای خاكی پرورش نیمه متراكم كه مقداری غذای طبیعی وجود دارد . مقدار غذای دستی داده شده تقسیم بر میزان تولید نهایی ضریب غذایی استخر می باشد كه اگر در این محاسبه ضریب غذایی استخر پایین تر از 5/2 باشد آماده سازی و تغذیه خوب بوده است . و اگر از 5/2 بالاتر بود غذای دستی زیادی استفاده شده و یا آماده سازی به خوبی انجام نشده است.

ضریب تبدیل غذا :

هر غذایی برای ماهی یك ضریب تبدیل به گوشت دارد كه در محاسبه مقدار تهیه آن غذا برای مقدار افزایش وزن ماهی باید مد نظر قرار گیرد مانند : گندم ضریب تبدیل غذایی5 دارد یعنی هر 5 كیلو گرم گندم تبدیل به یك كیلو افزایش وزن گوشت ماهی می شود .( ضریب تبدیل غذایی گندم 5 ، سبوس برنج 15 ، شبدر و یونجه 25 ، سورگوم 25 ، لوئی 35 و آزولا و گیاهان دیگر آبزی حدود 60 است) غذاهایی كه آب زیاد یا فیبر زیاد دارد ضریب آن بالاست.

عوامل موثر در ضریب غذایی استخر :

گونه ماهی: غذا باید متناسب با نوع ماهی باشد یعنی علف برای آمور و گندم و سبوس برای كپور معمولی

 اندازه غذا: میزان و ابعاد و اندازه غذا بر اساس سن و مرحله رشد ماهی در نظر گرفته می شود تا ماهی به تناسب اندازه دهان خود بتواند با یك بار بازو بسته كردن دهان غذای كافی را بگیرد اگر غذا ریز باشد یا بزرگ مقدار انرژی مصرف شده ماهی برای غذا خوری بیشتر می شود و در رشد نهایی و وزن آن تاثیر می گذارد .

 اكسیژن محلول: اگر مقدار اكسیژن نرمال در استخر تامین باشد ( 5 میلی گرم برای آمور و 4 میلی گرم برای كپور ) ماهی با اشتها غذا خورده و هضم می كند ولی اگر اكسیژن كم باشد یعنی از 3 میلی گرم در لیتر كمتر باشد باعث استرس در ماهی می شود كه یا غذا نمی خورد یا خوب هضم نمی كند.

 تولید مثل: اگر ماهی در شرایط مهیای تولید مثل قرار بگیرد غذای خورده شده را صرف رسیدگی به گنادهای جنسی كرده و این غذا منجر به افزایش وزن نمی شود .

 ماهی های هرز : هر چقدر ماهی هرز استخر زیادتر باشد علاوه بر ایجاد استرس و مشكل برای ماهی ها با مصرف غذای استخر باعث بالاتر رفتن ضریب غذایی استخر(کاهش بازدهی غذا) می شوند .

 : PH اگر PH از محدوده 5/6 تا 9 فراتر رود در فرایند غذا خوردن و هضم آن و تبدیل به گوشت ایجاد اخلال        می گردد و ضریب غذایی استخر بالا می رود.

 آرامش در استخر: زمان غذا خوری ماهی ها باید از هر گونه تردد بی مورد روی دیواره ها و یا ایجاد سر و صدای زیاد كه باعث استرس ماهی ها گردد خودداری شود . بخصوص ماهی های فیلتر كننده مانند فیتوفاگ كه بسیار حساس و ترسو هستند و اگر در زمان غذا خوری فیتوفاگ كه حوالی ظهر به اوج می رسد ایجاد استرس گردد تا مدتی از خوردن غذا خودداری می نماید .

پنج عامل ثابت در غذا دهی :

1.      زمان غذا دهی ثابت: اگر ساعت غذا دهی منظم باشد ماهی بموقع و به آرامی و با حداقل صرف انرژی خود را به محل غذا رسانده و تغذیه نموده و سپس به دنبال غذای طبیعی استخر ( دسر غذا ) می رود ولی اگر زمان متفاوت باشد ماهی همیشه در حال انتظار غذا بوده و دنبال غذای طبیعی نمی رود و هر وقت هم غذا گذاشته شد با سرعت و عجله و صرف انرژی زیاد خود را به حوالی محل غذا می رساند معمولا حدود 7 روز طول می كشد تا ماهی به زمان غذای خود عادت كند و هر روز به موقع حوالی محل غذا خوری حاضر می شود . اگر یك روز در زمان مقرر نتوانستید غذا دهی انجام دهید بهتر است در آن روز به طور کلی این کار انجام نشود زیرا با غذا دهی درغیر از زمان ثابت همیشگی نظم غذا دهی به ماهی به هم می خورد   .

2.      تقدم و تاخر غذا : چون ماهی آمور علاقه زیادی به خوردن غذای خشك كپورمعمولی دارد باید ابتدا غذای آمور گذاشته شود وپس از آنکه ماهی آمور تغذیه نمود 2(ساعت بعد) غذای كپور گذاشته شود اگر فاصله كمتر باشد ممكن است بعضی از  آمورها كه هنوز شروع خوردن علف نكرده اند به غذای كپور رو آوردند و اگر فاصله زیاد باشد ممكن است آموری كه از علوفه تغذیه کرده است مجددا احساس گرسنگی كرده و به سمت غذای كپور برود . ( تغییر زمان غذا دهی باید به تدریج و طی چند روز انجام شود .)

3.      مكان غذا دهی ثابت: محل گذاشتن تشتك غذای كپور یا سبد علوفه آمور باید ثابت باشد ولی می توان به تدریج محل را تغییر داد تا بعد از چند روز 2 فاصله ایجاد كرد كه ضایعات پخش شده غذا در اطراف ظرف با تولید گازهای سمی برای غذا خوردن ماهی مشكل ایجاد نكند محل غذا خوری آمور و كپور باید در دورترین فاصله از هم قرار گیرد ولی نزدیك خروجی آب نباشد .

4.      كیفیت غذای ثابت: نوع غذا باید ثابت باشد ولی اگر قصد تغییر غذا را دارید باید تغییرات به تدریج انجام شود تا ماهی متوجه تغییر نوع غذا نشد و همچنان به تغذیه آن ادامه دهد این تغییر می بایست در طی یك هفته و از 5 درصد -10 درصد 20 -درصد 40- درصد 60 - درصد 80 - درصد و در نهایت 100درصد صورت گیرد .ایجاد شباهت ظاهری غذا نیز باید رعایت شود در روزهای اول درآوردن غذای جدید به شكل غذای قبلی مناسب تر است یعنی از ابتدای تغییر در روز اول آن 5 درصد را ، به شكل غذای قبلی در آوریم و به تدریج می توان از میزان شباهت آن كاست تا در نهایت پس از تغییر غذا بصورت 100 درصد با شكل جدید برای ماهی قرار داد .

5.      كمیت (مقدار) غذای ثابت: بین دو بیومتری كه اساس تعیین مقدار غذا را مشخص می کند باید مقدار غذا ثابت باشد مگر اینكه با تجربه بتوان مقدار غذا را بر اساس بیومس و رشد تقریبی ماهی تغییر داد.

تغذیه كپور معمولی :

غذای دستی كپور معمولا باید از تیرماه شروع شود زیرا قبل از این غذای طبیعی استخر برای ماهی ها كفایت می كند البته می توان به تدریج مقدار كمی غذای  دستی در استخر قرار داد و هر چه بیومس بالاتر رود(چون به تدریج غذای طبیعی استخر كه نقش غذای كامل را دارد كاهش می یابد) باید با افزایش تدریجی غذای دستی آنرا جبران نمود .

 

اگر بیومس كپور معمولی در هكتار زیر 700 كیلو باشد فقط غذای تكمیلی گذاشته شود .

اگر بیومس كپور معمولی در هكتار از 700 تا 1200 كیلو باشد 75% تكمیلی و 25% كامل

اگر بیومس كپور معمولی در هكتار از 1200 تا 1500 كیلو باشد 50% تكمیلی و 50% كامل

اگر بیومس كپور معمولی در هكتار از 1500 تا 1800 كیلو باشد 25% تكمیلی و 75% كامل

اگر بیومس كپور معمولی در هكتار از 1800 تا 2100 یا بیشتر باشد 100% غذای كامل داده شود .

غذای تكمیلی غذایی است كه تمام احتیاجات ماهی را برآورده نمی كند اما غذای كامل تمام احتیاجات ماهی را برآورده می سازد و با مصرف آن ماهی نیازی به غذای طبیعی ندارد .

در پرورش غیر متراكم بیومس پایین و در نتیجه غذا بیشتر (یا همه به صورت طبیعی) است .

در پرورش نیمه تراكم بیومس متوسط و غذادهی به تناسب هم طبیعی و هم دستی است .

یك فرمول غذای كامل برای كپور گندم نا مرغوب 57% +سورگوم 7% +كنجاله سویا 20%+ آرد ماهی 15%+كربنات كلسیم 1% ( بصورت پلت ) .

نكات مهم در تغذیه كپور معمولی :

غذا در تشتكهای پلاستیكی كه قطرش حدود 65 سانتی متر و عمقش حدود 15 سانتی متر باشد گذاشته شود  به ازای هر 80 تا 120 كپور نیاز به یك تشتك می باشد . اگر در بیومتری متوجه شویم كه رشد كپور دچار نوسان است یعنی یكی بزرگ و یكی كوچك است نشان دهنده عدم كفایت سفره غذا یا همان تشتكها است كه باید تشتك جدید اضافه گردد ولی ابتدا نباید غذای زیادی در آن ریخت و از مقدار كم شروع تا به تدریج به اندازه مساوی سایر تشتكها برسد البته در كل غذا بر اساس بیومتری تغییری ایجاد نمی شود  و اضافه یا كسر نگردد . عمق مكان قرار دادن تشتكها بین 60 سانتی متر تا 1 متر باشد و روی شیب دیواره باشد . فاصله تشتكها از همدیگر بین 5 تا 6 متر در نظر می گیرند . تشتكها راباید با طناب مهار کرد تا براحتی بیرون كشیده شود و داخل تشتكها سنگهایی گذاشته می شود كه در هنگام خالی شدن مانع برگشتن یا كج شدن تشتك شود .

كپور باید در مدت 2 ساعت غذایش را تمام كند اگر بعد از 2 ساعت مقداری غذا باقی مانده است بیانگر زیاد بودن غذاست و اگر در 5/1 ساعت تمام شود نشان دهنده كم بودن غذاست ( پرورش نیمه تراكم ) در روزهای ابری اگر هوادهی نمی شود و اكسیژن كمتر ازحد مطلوب است باید مقدار غذا نصف شود چون در شرایط كمبود اكسیژن ماهی خوب غذا نمی خورد اما اگر دستگاه هواده اكسیژن مطلوب را تامین می كند می توان همه غذا را داد .

تشتكها و حتی ظروف عمل آوری غذا حتما باید پلاستیكی باشد و از ظروف فلزی و گالوانیزه و روی مطلقا استفاده نشود.

تشتكهای غذا پس از صرف آن باید از آب بیرون كشیده شود و شبها نباید در استخر باقی بماند .

آماده سازی غذای كپور معمولی :

خیساندن غذا: غلات مانند گندم ، جو ،‌ذرت و سبوس گندم و سبوس برنج و  را باید با آب خیساند . آب باید به اندازه ای باشد كه غلات آنرا جذب كنند. نباید بیش از حد آب بر روی غلات ریخت چون برخی از مواد ویتامینه در آب حل می شود وقابلیت مصرف آن از بین می رود و اگر میزان آب كم باشد یا زمان خیساندن کوتاه باشد خوب نرم     نمی شود . مدت زمان خیساندن نباید از 6 ساعت كمتر و از 12 ساعت بیشتر باشد اگر زیاد در آب بماند بو می گیرد و ماهی كمتر رغبت نشان می دهد . غذای كنسانتره بیش از نیم ساعت  در آب خیسانده نشود چون ویتامین های  B در 10 دقیقه و ویتامین C در یك ساعت جذب آب می شود .

پختن در آب: حبوبات مانند عدس ، لپه ، نخود ، لوبیا و ریشه های غده ای مثل سیب زمینی را باید ابتدا در آب پخت و سپس حتی الامكان خرد كرده و استفاده نمود . دانه سویا را حتما باید پخت در غیر این صورت برای ماهی مضر است .

 مخلوط كردن غذا: بعضی از غذاها كه تركیبی است باید مانند غذای كنسانتره خرد كرده سپس با هم مخلوط نمود . بعضی از غذاهای آردی مانند سبوس برنج را بهتر از با 5% خاك رس یا گچ ساختمانی یا كشاورزی مخلوط كرده سپس برای مصرف  ماهی استفاده نمود .

 خرد كردن غذا: تا وقتی ماهی ها رشد نكرده اند باید غذای دستی را به اندازه ای كه بچه ماهی بتواند آن را بخورد خرد و ریز كرد تا وقتی كه ماهی بزرگ شده و بتواند غذاهای بزرگتر را بخورد . ماهی 200 گرم به بالا نیازی به خرد كردن ندارد .

 

محاسبه مقدار غذای یك دوره پرورش :

برای محاسبه مقدار غذایی كه برای یك دوره پرورش باید تهیه شود نیازمند برآورد برداشت نهایی از ماهی مورد نظر  می باشد و بر اساس مقدار غذای طبیعی استخر مابقی غذا را محاسبه می كنیم .

زیر 700 كیلو در هكتار 40% غذای طبیعی و 60% غذای دستی

زیر 500 كیلو در هكتار 50% غذای طبیعی و 50% غذای دستی

زیر 400 كیلو در هكتار 60% غذای طبیعی و 40% غذای دستی

تغذیه ( تعلیف ) آمور :

ماهی آمور از گیاهان آبزی و یا خشكی زی تغذیه می كند معمولا میزان تراكم ماهی آمور در استخر را بر اساس میزان علوفه موجود تعیین می كنند چیزی نزدیك به 10 درصد بیومس آمور را می توان با آماده سازی خوب و از گیاهان آبزی و یا حاشیه ای تامین كرد ولی عمده غذای آمور باید از گیاهان دستی تامین شود .

اگر ماهی آمور گرسنه باشد از غذای خشك كپور تغذیه می نماید كه اگر به غذای كپور عادت كند تمایل زیادی به تغذیه از آن بجای علوفه از خود نشان می دهد اما معمولا پس از مدتی و حداكثر 3 ماه این ماهیان تلف می شوند .

به این دلیل سعی می شود كه در مرحله پرورش انگشت قد مدیریت استخر به گونه ای باشد كه بچه ماهی آمور عادت به تغذیه از غذای كپور پیدا نكند ( قیمت بچه ماهی آموری كه با كپور در یك استخر پرورش داده نشود بیشتر است )

كیفیت غذای آمور :

هر چقدر میزان آب علوفه بیشتر باشد ضریب تبدیل غذایی آن بیشتر است . به این دلیل گیاهان آبزی مانند آزولا و عدسك آبی  و گوشابها و چنگال تربی و بومادران آبی و دارای ضریب غذایی حدود 50 الی 70 به 1 می باشند یعنی آمور اگر حدود 50 كیلو آزولا بخورد نزدیك به 1 كیلو افزایش وزن پیدا می كند .

اما گیاهان خشكی زی كه میزان آب كمتری دارند مانند سورگرم ( 19-25 ) و شبدر و یونجه ( 25 ) سوروف ( 30 ) و لوئی ( 35 ) دارای كیفیت بهتری برای آمور می باشند .

گیاهان بلند را باید به مقدار حدود 5 تا 10 سانتی متری ریز و خرد كرده تا ماهی به راحتی از آن استفاده نماید.     برای بچه آمور زیر 20 گرم علوفه را باید به صورت خمیر در آورد و برای ماهی های به وزن 50 گرم علوفه خرد شده 1 تا 2 سانتی و بتدریج تا حدود 5 یا حداكثر 10 سانتی برای ماهی بزرگ درآماده مصرف می کنند .

عوامل موثر در تغذیه آمور :

چهار عامل ثابت تغذیه ( زمان ثابت غذا دهی  مكان ثابت غذا دهی  كیفیت غذا  كمیت ثابت غذا )‌رعایت شود

جلوگیری از شناور بودن علوفه: برای ثابت نگهداشتن علوفه از دو روش استفاده از چهارچوب و حصار كردن بخشی از استخر استفاده می کنند.

الف  استفاده از چهارچوب : تخته هایی به عرض 20- 15 سانتی متر را به ابعاد 2 متر در 2 متر كلاف كرده و بوسیله طناب تعدادی كرف را به آن می بندیم تا روی سطح آب شناور مانده و در آب فرو نرود . سپس با یك طناب آن را به پایه ای كه روی دیواره نصب است مهار می كنیم طوری كه تا حدود 5 متر از دیواره فاصله داشته باشد . فاصله چهارچوب ها ازیکدیگر بایست در حدود 3 متر باشد .

هنگام غذا دهی با طناب آنها را به ساحل كشیده و علوفه لازم را داخل آن می ریزیم و سپس بوسیله چوب یا سیستم برگشتی طناب طراحی شده آنها را تا 5 متری داخل استخر برده تا ماهی ها براحتی از زیر آن بتوانند از علوفه تغذیه كنند. .به ازای هر 150 تا 200 ماهی یك چهارچوب 2*2 متر نیاز است .

ب- روش حصار كردن : در این روش با استفاده از پایه های چوبی در قسمتهایی از استخر محوطه ای را با حصار كردن با چوب یا نی و یا استفاده از توری كه در قسمتهای بالای پایه ها نصب می گردد و از زیر آن به حد كافی فاصله باشد كه ماهی ها بتوانند وارد شده و تغذیه كنند البته با این روش در مواقع كاهش یا افزایش سطح آب ممكن است دچار مشكل شویم كه باید حصار قابلیت بالا یا پایین بردن را داشته باشد .

مزایای ثابت نگهداشتن علوفه :

الف  ماهی با كمترین تحرك می تواند غذای ساكن را بخورد و انرژی اضافی مصرف نمی كند .

ب- علوفه مصرف شده و ضایعات به راحتی قابل جمع آوری است .

ج  علوفه های شناور و سرگردان باعث گرفتگی سوپاپهای موتور پمپ یا هواده ها می گردد

د- ته نشینی ضایعات علوفه در دوره پرورش و حتی زمان پره كشیدن صید مشكلی ایجاد نكند .

ساعت غذا دهی آمور: آمور می تواند دو وعده غذا در روز بخورد كه رشد خوبی داشته باشد . صبح قبل از ساعت 7 صبح و حدود ساعت 17 البته غذای ساعت 17 را كمتر بریزیم كه تا قبل از شب خورده شود .

مقدار غذا: آمور باید غذای خود را زودتر از 5 ساعت تمام كند( حداكثر ظرف مدت 5 ساعت تمام شود) آمور می تواند به مقدار وزن خود در روز غذا بخورد ولی آنرا خوب هضم نمی كند و نیمه هضم دفع می كند . می بایست حدود 50% بیومس آمور در هر وعده غذادهی انجام شود( دو وعده در روز ) .

 جمع كردن ضایعات علوفه: قبل از ریختن علوفه جدید باید ضایعات وعده قبلی را جمع آوری و از استخر خارج نمائیم . ضایعات وعده غذای عصر نباید شب در استخر بماند.

تقدم غذادهی آمور: غذای آمور باید حدود 2 ساعت قبل از غذا كپور داده شود تا آمور مشغول خوردن علوفه شده و به سمت غذای كپور نرود البته اگر آمور به مقدار كم از غذای كپور خورده باشد مشکلی ایجاد نخواهد کرد اما اگر عادت كرده و مدام از آن تغذیه كند دچار بیماری شده و تلف می گردد .

در بیومتری با فشار دادن شكم آمور كه مقداری از مدفوع خارج می گردد با مشاهده رنگ مدفوع که اگر تیره بود نشان از تغدیه علوفه دارد واگر رنگ روشن بود نشان دهنده تغذیه از غذای كپور می باشد .

اگر آمور رو به غذای كپور برده و از آن تغذیه می كند حتی دو هفته هم اگر طول كشید باید غذای كپور را قطع كرد تا مجددا هر وقت آمور كاملا به تغذیه از علوفه پرداخت برای كپور غذا گذاشته شود .

دمای مناسب: آمور معمولا از دمای 14 درجه شروع به تغذیه نموده و دمای ایده آل آن 18 الی 28 می باشد .



 پنجشنبه 15 خرداد 1393  01:57 ق.ظ    امیر کرم زاده (ارشد فیزیولوژی دام)